Escraches de partido

Polo visto hai grupos que tentan presionar e ameazar a políticos para influír nas decisións que, como representantes saídos das furnas, deberían tomar de forma autónoma e libre. Cando se votaron, en cada ciscunscrición, os representantes deberían estar á altura desa responsabilidade procurando participar nos órganos para os que foi escollido sen presións externas, se non son quen, que renuncien.
O problema radica en que estes representantes sofren o acoso, ameazas e presións para seguir unhas directrices de votos moi concretos. Son controlados, vixiados e sinalados se tentan actuar pola súa conta.
Evidentemente estoume referindo á presión dos partidos políticos, que son os auténticos dictadores porque “dictan” coa disciplina de voto, que en caso de non ser seguida implicará a busca de trapos sucios e intereses escuros para desacreditar, castigar e eliminar de todo cargo público aos políticos que non sigan os mandatos da dirección do partido.
Se o único valor que ten un escaño é o seu peso na proporción que consigue o partido no parlamento, podemos substituír o parlamento por un representante de cada partido, en que o seu voto ten o peso proporcional de escaños conseguidos e evitarnos a pantomima dos debates que só son paripés fronte á opinión pública. Esta solución eliminaría esa máscara para aparentar democracia que son os supostos debates públicos parlamentarios, unha coartada para dicir que é democracia. Iso non é democracia, é a partitocracia en que o debate é privado, e prodúcese con empresarios, banqueiros e poderosos grupos de interese, de costas ao pobo.

Os escraches fan visible que cada político é responsable do seu voto como responsable dunha circunscripción e poñen á vista a falta de liberdade que teñen debido presión do partido. Os escraches individualizan a responsabilidade porque así é como deben verse, como o que son, todos e cada un deles. Os escraches non presionan senón que alientan a que o político sexa independente, anímao a reflexionar sobre o seu papel e fan presión contra as forzas de control público que pretenden levar ao representantes político escoltado dereito ao parlamento para alí ser utilizado como marioneta. Os escraches só queren dignificar aos políticos facendo visible a contradición á que están suxeitos.
Bueno, evidentemente o que escribo é irónico porque os políticos ben saben onde se meten e por qué, pero espero realmente os escraches axuden a facer público o evidente e por tanto a combatilo: non hai democracia sen liberdade de voto dos elexidos, é imprescindible unha participación activa da cidadanía na toma de decisión xa que é técnicamente doado (e faise en moitos países) e que aquel político que crea que non pode votar en liberdade, que renuncie de inmediato.

 

Consumistas nós? se estamos como queremos….

Sempre queixándonos do consumismo, dun mundo superficial e individualista, do poder das compañías e multinacional, da manipulación: pero como? Só actúan mediante a publicidade ou ata onde estenden a súa influencia? Os medios de comunicación, colaboran con eles a través da publicidade, ou tamén de forma sútil e mesmo inconsciente? A clave está na educación?

Pero, como se constrúe a un consumista?

Para xerar desexos créanse antes necesidades. Créanse de onde non as habían destruíndo as formas previas de satisfacelas.

Todo comezou coa revolución industrial. Créanse cidades grises e inhumanas, ateigadas de descoñecidos sen recursos de protección social, sen cultura cidadá ou de barrio, sen regras nin tradicións. Crean infernos e precisan por tanto comezar a deseñar ferramentas para substutuír todo o que un entorno tan hostil lles quitar ás persoas: unha cultura cidadá, novas institución de control social, normas, escolas, cárceres…

Así comezou todo e así continúa. Os científicos sociais mellor intencionados non se adican a investigar como mellorar o benestar de certos colectivos senón a correxir as deficiencias desta forma tan inhumana de vivir.

Así funciona todo: o sistema aílla, afasta, desculturaliza, xenera medo, desconfianza, separa…. Despois ofrécenos bens para simular unión, cercanía, coñecemento, seguridade… máis ben véndeos e nós, nos inhumanos entornos que estamos, consumimos eses sucedáneos que só son simulacros de humanidade que parecerán obsoletos e cutres en dous días.

Baixo o dogma, falso, de que é o único sistema que pode cubrir as nosas necesidades materiais, toleramos e simulamos non percibir un sistema pobre e inxusto. Pero o grave non é iso, porque calquera outro que coñezo aseméllase, o punto crítico está na necesidade de destruír a cultura e redes sociais para crear ao ser hiperconsumista, capaz de valorar bens superfluos como se substituísen a comunidade humana que é o que realmente arela.

Creedes que a sociedade actual é capaz de satisfacer as verdadeiras necesidades humanas? Creedes que se así fose entregaríamonos ao consumismo en lugar de disfrutar e coidar dos nosos?

Non nos regalan benestar, quítannolo para vendernos algo frustrante para ternos como canciños pendentes das maravillas que nos ofrecerán os nosos amos.

 

Para que sirven as ciencias sociais?

Comezo pola súa orixe, pero pronto, en próximos artigos, haberá que centrarse na actualidade para que quede máis clariño.

As ciencias sociais institucionalízanse no século XIX. Ata entón era un exercicio metafísico de nobles ociosos en busca de explicacións sobre a alma, de xustificar a natural superioridade divina e dos escollidos polas divinidades, o orixe das ideas ou do mundo mesmo. As ciensicas sociais xorden dentro dunha tendencia xeralizada a tinguir de utilitarismo inmediato calquera investigación, de supoñer que existía unha forma obxectiva de medir o comportamento, con fórmulas e cálculos (o positivismo). Coa revolución industrial defínense o que serán ciencias ata hoxe mesmo, creadas pola súa capacidade de achegar e acumular riqueza ao capital. Só é ciencia social o que axuda a desenvolver ferramentas para o control social que contribúa a que os individuos sexan máis produtivos, igual que a ciencia natural é a que axuda a domar e explotar a natureza. Se non é así entra dentro da metafísica, das humanidades, das artes… saberes secundarios.

 

No caso concreto das ciencias sociais, o seu desenvolvemento emerxe da necesidade de axudar a comprender e controlar os problemas ocasionados pola urbanización e desarraigamento social na paupérrima e desordeada revolución industrial, a adaptación dos individuos á produción intensiva coordinada no universo fabril e ás necesidades de destrución cultural ao servizo do control social para crear ani-máquinas humanas ao servizo da produción industrial. Había que afrontar todo isto evitando o lóxico estallido: había que traballar no control social físico e mental.

Antes destes fenómenos atopábamos sociedades férreamente controladas pola tradición e a relixión, os estamentos sociais, os vínculos familiares e de veciñanza; nesta nova etapa enfrontaranse a formas de convivencia anónimas, desreguladas e solitarias. A ausencia de calquera moral que non sexa a do individualismo e a acumulación de riqueza.

Os descobrementos destes primeiros científicos sociais manifestánse no deseño da educación universal, a secularización subsituíndo relixión e tradición por principios liberais e capitalistas e a identidade dos individuos vencellada á súa actividade por riba das identidades locais, de parentesco ou estamentais. Tamén deseñan as modernas cadeas, orfanatos, hospitais, colexios… optimizando a produción e reparación de seres produtivos. O medio de todo elo é deseregularizar a cultura co fin de crear novas formas de identidade máis “produtivas”, permeables aos estímulos do capital.

O psiquiatra para drogar ou encerrar aos perdidos, o psicólogo para extirpar instintos, o sociólogo para crear sensación de consenso, o economista para parecer impotentes, o politólogo para eliminar a ideoloxía e instaurar a ciencia do poder, o antropólogo para amosar a imposibilidade doutras formas de vida…

 

Intereses da investigación social no sector público

En xeral repéleme escribir sobre temas relacionados co meu traballo. Non sei é debido a que semella que estea a alargar a xornada laboral ou que traballando nun asunto que che fascina fai que acabes por aborrecelo e evitalo.

Decidín facer un esforzo para ver se fago por aclararme, ilusionarme ou aliviarme da tensión acumulado co que alí non podo dicir ás claras.

Achego a miña visión, como sociólogo crítico, sobre a investigación social, investigación de mercados e sobre o marketing e a publicidade. Comezo polo sector público, que me é máis familiar.

Comezarei polo que me soen preguntar: sirve para algo? Acaso os xestores non actúan por intuición e encargan estudos para xustificar decisións tomadas previamente e porán en cuestión a súa validez se o resultado non é o esperado? A administración toma en conta algunha das investigación que encarga? Ti cres que son fiables? Cambiaría algo si se deixasen de facer eses estudos (aparte de irdes uns cantos máis ao paro)?

Fago unha división baseada na intencionalidade que percibo nos demandantes das investigacións. Non pretendo ser riguroso senón dar conta das grandes tendencias nos estudos sociais pagados con cartos públicos:

-          En primeiro lugar están as operacións estatísticas que son imprescindibles para certos cálculos sobre necesidades, presupostos, infraestruturas ou servizos como o PIB, o IPC, o paro, a poboación, porcentaxe de vellos, enfermos, desprazamentos, visitantes, distribución xeográfica, gasto. Aparentemente serven para elaborar e distribuír os presupostos segundo capacidades e necesidades da poboación e as súas tendencias. Non sei en que medida os datos son tidos en conta, pero a súa intencionalidade é esa. A capacidade de manipulalos é limitada e o nivel de profundidade no análise é nula: o único que importa é a precisión na recollida e validación. Nada de creatividade nin descobrementos, non se atopará máis que eses indicadores políticamente correctos para medir o estado das cousas.

-          Estudos sociais sobre problemas particulares: soen ser patrañas destinadas a dar relevancia a un fenómeno e así atraer máis cartos para un grupiño. Son estudos interesados e case sempre sen profundidade algunha. Utilizan enquisas para presumir de rigor, cando é ao contrario, a enquisa sen fundamento, sen xustificación, sen traballo previo é unha manipulación burda que só desprestixia o propio método. Son o reflexo de loitas de poder entre lambóns que queren máis cartos na súa parceliña. Esta clase é seguramente a maioritaria non estudos que se realizan.

-          Estudos de opinión: sirven para ocultar a diversidade, para que te sintas só e extremista, un energúmeno se non andas pola media. En realidade media non é máis que o resumo dunha diversidade enorme, en sí mesma non informa de case nada. Pero o seu uso interesado fai que te sintas socialmente aillado e a contracorrente. Iso está ben visto en certos grupos pero tende a ocultarse en público reforzando esa falsa sensación de homoxeneidade. Os estudos de opinión, tal e como se fan, son unha poderosa ferramenta de control social, de arrinconamento do raro para que non poida sentirse seguro nin respaldado, para que aparte do medio cara loitas menores.

-          Estudos con fins academicistas: son estudos que forman parte de investigacións moito máis amplas para organismos sectoriais, ministerios, universidades, institutos e outros chiringuitos. Chama a atención que xentes supostamente cultivadas (e abonadas seguramente) fagan case sempre un uso moi superficial da investigación. Soen ser semellantes ao caso nº2. Teñen unha idea de partida, unha teoría e queren xustificala. Así que prefiren un método ríxido e pouco creativo, que diga si ou non pero sexa difícil de discutir. Faise unha enquisa e analízanse os datos a un nivel estatístico tan avanzado que xa non se sabe a que se refiren ou dunha forma superficial que non informan de nada.

-          Estudos temáticos sectoriais: neste campo puiden ter algunha interesantes satisfacción dentro do campo hermo e absurdo de toda a investigación que vimos de describir. En ocasións hai unha consellería que quere saber sinceramente como funciona algo, quenes interveñen e como; permiten utilizar unha metodoloxía complexa que ademais de contar (enquisas) trate de interpretar (cualitativo) o que pasa e como o viven os propios implicados. Normalmente permítense estes deseños abertos cando se trata de consumo.

De todo o dito cabe destacar que no sector público predomina a realización de enquisas para describir o estado das cousas. Péchanse a recoller o diverso e a que na investigación aparecen descubrimentos sorprendentes. Son instrumentos para o poder, para racionalizar e xustificar decisións disfrazándoas de tecnociencia.

Aínda calquera recoñecerá que estamos influídos socialmente de forma inconsciente o pola publicidade, negámonos a recoñecer que estamos individualmente afectados. É un fenómeno traumáticos que negamos encarecidamente. Mentres non sexamos capaces de recoñecer sinceramente estar afectados subconscientemente polo marketing non seremos capaces de dar valor a ningunha investigacións superficial e que contribúe precisamente a ese control social impulsado para o marketing político e económico.

Por suposto, o próximo artigo, sobre como exercen ese control inconsciente, ese sí que é un tema realmente interesante.

 

A vista máis alegre

Dos 6 anos ata os 18 vivín en Rodeira, que daquela saíase do virus urbano desordeado que invade a costa das rías baixas, entre leiras que lle daban sentido á nosa relación coa terra. Cando era un anano de párvulos vin crecer a casa sobre vigas desnudas onde antes só había silvas, pedras e xestas. Despois veu a universidade e outras aventuras farían que habitase este recuncho privilexiado de xeito esporádico no verán, que despois pasaron a ser só visitas de fin de semán. Últimamente, xá adulto, paso case a diario por Rodeira e falamos cun café, un viño ou birra na cociña soleada e reconfortante. Nesta esquina da casa mírase chegar os frentes de chuva do horizonte, bate o sudoueste con forza e mírase aos veciños trafegando coas carretas e capachos de abono de galiña, estrume, herba ou verduras.
A casa foi construída, nun par de anos, co meu pai indo e vindo entre mareas mentres miña nai rosmaba aos albañiles. A casa pagouse pasando longas tempadas sacando pulpos e lenguados no norte de África. O aforro por sacrificios familiares e a riqueza mar axudaron a que a débeda fose curta para que agora disfruten felices meus pais do seu fogar.
A carón da cociña hai un balconciño ateigado de macetas que comparte coa enorme cociña as vistas da Serra da Madalena, as arboriñas escuálidas que protexen o regato das Saíñas e todas as terras verdes cuadriduladas de Coiro a Cangas. A vista do mar foise partindo en pedaciños entre edificios de tres ou catro alturas que medraron por Rodeira, pelexando á súa vez entre les por un centímetro de mar á vista.
O mellor do panorama eran para min as tiriñas de terra cheas de vida, franxas que se ían estendendo en paralelo ata o río, ata a invisible fonte de Ghonderán, agachada entre bidueiros. As fincas máis cercanas tiñan vides, algunhas con coles e repolos crecéndo debaixo. Máis abaixo aparecían patacas e hortas máis variadas. Cando se chegaba a carón do río xa aparecían fincas máis grandes de prados e millo. Un laberinto de carreiros organizadas por invisibles dereitos de paso e inmutables liñas entre marcos.

Un día a vía rápida partíu pola metade o esta terra fértil. As fincas de abaixo enchéronse de valados, debeulle parecer máis civilazdo aos donos, ao nivel da novísima mortal estrada. Algunha destas fincas abandonouse e os canabais invadírona.. Na parte de arriba alternábanse franxas que alternan o verde e marrón durante o ano e, cada vez máis, tiras olvidadas e deixadas a monte tentándo comerse todo o que as rodeaba.
Estes días chega a guinda. Ninguén quere coidar as terras, saben que andan a vender fincas, que alguén ten interese ubanístico. Algún lambón que sí poderá construir aí. Limparon todo cunha máquina levando por diante os pés das viñas, terra abonada, canai para o rego, carreiros, marcos, liñas imaxinarias, dereitos de paso, liortas entre veciños, o noso orgullo, a terra toda. Un arquitecto imaxinará un ridículo edificio, tan grande como o ego do promotor, tan inhabitable como este mundo que nos está a quedar, unha gran lápida sobre os cadáveres dunha terra que un día significou algo para a nosa xente.
Posiblemente deixaran ese carballo rodeado duns columpios e dirá que che ofrecen unha vida rural e amable, xunto a un carballo triste xunto a verde céspede regado por tubos subterráneos de plástico.

 

I-jobs

Aínda non lín nin oín un miserable comentario sobre o Steve Jobs que non me producise arcadas.
Veñen con máis colores, máis planos ou máis redondos, ou con menos botóns, ou con novos tamaños innecesarios e absurdos. Mais delicados, brillosos, con máis funcións innecesarios. Aíllame do mundo, dame diversión e relación na man. Que máis dá, todo cola. Reproduzo música que vendo en exclusiva, caro, incompatible, pechado (acordádevos do código aberto), inactualizable, non se pode axustar só tirar e comprar.
Mundo frívolo e materialista. Felicidade inmediata e insustancial. Consumismo que da pracer ao instante para presumir e ao mesmo tempo sentir a incerteza de verse superado en calquera momento. Aplicando a moda para cobrar sobreprecios por trebellos con obsolescencia programada. Novas utilidades para aillar do do lado e crear vínculos extraños con extraños. Aplicacións de xogos simples e repetitivos, velas virtuais, pelotas virtuais, lugares virtuais, todo só e pechado nunha habitación.
Sé feliz sentíndote á última, disfruta facéndote fan incondicional, adora ao máis cool e olvídate que non é máis que o símbolo máis prominente, evidente e asqueroso do consumismo máis degradante. Ala, a adorar a Steve Jobs chalaos.
Eu non sei se é boa persoa ou mala, non dudo do seu triunfo (ao meu parecer a maioría os que triunfan non soe ser gracias a seren grandes persoas). Do que non teño dúbida é de que representa algunhas das peoras cousas deste asqueroso mundo de apariencias en que vivimos.

 

Petroglifo de Pinal do Rei

Xa que me metín a comentar o petroglifo de Abelaires, podemos entrar tamén co de Pinal do Rei. Está na mesma liña montañosa, no outro lado, a uns 2 km, na cara sur en lugar da norte.
É doado de atopar. Está en Montecarrasco, entre o colexio e o instituto, xusto enriba do campo de fútbol, no lado do instituto. Está rodeado dun muriño circular de medio metro de altura.
No petroglifo de Abelaires comentei o que se vía, neste só se pode falar do que din que se ve: dinlle voltas pero só distinguín algunha marca curva e buracos inconexos. Os expertos din que hai isto:

O petroglifo está, igual que o de Abelaires nun chan duns 200 metros de altura, pouco fértiles pero fáciles de cultivar cando aínda non se coñece o arado.
Nos dous casos hai cerca un castro, xa dixen que eran posteriores, aínda que a altura moito maior. O de Liboreiro, cerca de Abelaires e o de Castelo, preto de Pinal do Rei, roldan os 300 metros de altitude.
Xa comentei que en xeral os petroglifos non sobresaen moito porque non están feitos para ser vistos dende lonxe. Sen embargo, cando teñen figuras de persoas, animais e instrumentos soen estar en pedras máis saíntes. Nunha especie de antecesor do escudo de armas, vemos como un señor, con maior status social, presume das súas armas, habilidade na caza ou instrumentos metálicos. Estamos falando do século II-III antes de Cristo. Comezan a manexar o cobre, non fan con el instrumentos prácticos para o traballo, pero sí achegan prestixio social.
Pouco despois, comezan a manexar o ferro e sí se usará con fins máis prácticos.
A aparición dos símbolos de prestixio coincide oa aparición das cistas, enterramentos individuais, froito tamén da aparición dunha especie de estrutura de clases. Os enterramentos en cistas soían ir acompañados de xoias, armas e instrumentos, que confirma o vínculo entre enterramentos individuais e prestixio social. Tamén hai que aclarar que non é descartable que houbese xoias ou adornos nas mámoas (enterramentos colectivos) pero a verdade é que foron todas saqueadas.
Volvendo ao Pinal do Rei podemos ver cervos con esaxerados cornos, algúns cazadors e outras figuras difíciles de distinguir. Os cervos que están sós van en fileira mentres ante os cazadores fuxen desordeados. Non están representando os animais como símbolos ou deuses senón que són esceas en movemento, loubando a habilidade e riquezas dos membros de maior prestixio. Noutros petroglifos, que salientan tamén do terreo, vense puñais, arcos, tixolas, xoias e todo tipo de elementos para amosar a grandeza dos primeiros líderes das aldeas galegas.
En épocas futuras as aldeas faranse sedentarias en castros. O que aínda me pregunto é a razón de irse a sitios tan elevados, cando unha das claves da riqueza que conduce ao seu desenvolvemento é a explotación das terras baixas dos vales grazas ás novas técnicas e ferramentas. Haberá que seguir investigando sobre as terras de influencia de cada castro.